Vulkanen in de Eifel
De Duitse Eifel is een van de meest bijzondere vulkanische gebieden van Europa. Hoewel het landschap tegenwoordig rustig oogt, zijn de vulkanen geologisch gezien nog altijd slapend en niet uitgedoofd. De laatste grote uitbarsting vond ongeveer 13.000 jaar geleden plaats bij de Laacher See.
Hoe zijn de Eifelvulkanen ontstaan?
Het vulkanisme in de Eifel begon ongeveer 45 miljoen jaar geleden. Geologen onderscheiden drie vulkanische gebieden:
- de Hocheifel (de oudste vulkanen),
- de West-Eifel,
- de Oost-Eifel.
De jongste vulkanische activiteit vond plaats in de West- en Oost-Eifel, waar honderden vulkaankegels, lavastromen en explosiekraters zijn gevormd.
De beroemde "Maare"
De Eifel staat vooral bekend om haar maaren. Een maar ontstaat wanneer opstijgend magma in contact komt met grondwater. De plotselinge stoomexplosie slaat een diepe krater uit, die zich later vaak met water vult.
Bekende maaren zijn:
- Pulvermaar
- Weinfelder Maar (ook wel Totenmaar genoemd)
- Gemündener Maar
Deze meren behoren tot de mooiste natuurgebieden van Duitsland.
De uitbarsting van de Laacher See
De uitbarsting van de Laacher See was enorm krachtig:
- een aswolk steeg tot ongeveer 40 kilometer hoogte;
- as en puimsteen werden over grote delen van Midden-Europa verspreid;
- de omgeving werd bedekt met dikke lagen vulkanisch materiaal;
- na het leeglopen van de magmakamer ontstond de huidige Laacher See.
Zijn de vulkanen nog actief?
Ja, maar alleen ondergronds. Wetenschappers meten:
- kleine aardbevingen;
- opstijgend koolstofdioxide (CO₂), bijvoorbeeld in de Laacher See;
- aanwijzingen dat er diep onder de Eifel nog warm magma aanwezig is.
Dat betekent niet dat een uitbarsting op korte termijn wordt verwacht. De vulkanische activiteit wordt voortdurend gemonitord.
Bezoeken
Voor liefhebbers van geologie zijn dit populaire bestemmingen:
- Laacher See
- Lava-Dome
- Vulkanpark
- de wandelroutes langs de maaren rond Daun.
De Vulkanische Eifel is daarmee een zeldzame plek waar je de sporen van relatief jonge vulkanische activiteit van heel dichtbij kunt zien, terwijl het landschap tegenwoordig vooral bekendstaat om zijn bossen, meren en wandelroutes.
Maare
Opmerking: De genoemde leeftijden zijn benaderingen. De meeste Eifel-maaren ontstonden tussen ongeveer 10.000 en 50.000 jaar geleden tijdens verschillende vulkanische fasen. De genoemde kraterafmetingen zijn afgerond en kunnen per bron licht verschillen.
Pulvermaar
Het Pulvermaar is een vulkanisch kratermeer (maar) in de Vulkaaneifel bij . Het staat bekend als het diepste maar van Duitsland en behoort tot de best bewaarde vulkanische kraters van de Eifel. Dankzij het heldere water, de omliggende beukenbossen en de recreatiemogelijkheden is het een van de opvallendste natuurattracties van de regio.
Geologie en ontstaan
Een maar ontstaat wanneer opstijgend magma in contact komt met grondwater, wat een krachtige stoomexplosie veroorzaakt. Het vrijwel cirkelvormige Pulvermaar werd waarschijnlijk tijdens de laatste ijstijd gevormd, mogelijk 20.000 tot 30.000 jaar geleden. De krater is volledig met water gevuld en wordt omgeven door een vrijwel gesloten tufring, waardoor de oorspronkelijke vulkanische vorm uitzonderlijk goed zichtbaar is.
Afmetingen en bijzonderheden
Met een maximale diepte van ongeveer 72 tot 74 meter is het Pulvermaar het diepste maar van de Vulkaaneifel en een van de diepste natuurlijke meren van Duitsland. Het meer heeft een diameter van ongeveer 700 meter en een wateroppervlak van circa 38 hectare, waarmee het tevens het grootste wateroppervlak van de Eifelmaaren vormt.
Bezoek en recreatie
Het meer wordt gebruikt voor zwemmen, varen, vissen en wandelen. Rond de krater loopt een wandelpad door het bos met uitzichtpunten over het water. Aan de oostzijde bevindt zich een natuurlijk zwemgebied met ligweiden, voorzieningen voor gezinnen en een toegankelijk instappunt voor bezoekers met beperkte mobiliteit.
Omgeving
Het Pulvermaar maakt samen met het nabijgelegen deel uit van de zogenoemde Gillenfelder Maare. Deze groep vulkanische kraters behoort tot de bekendste geologische landschappen van de Eifel en trekt wandelaars, fietsers en liefhebbers van vulkanische natuur uit heel Duitsland en daarbuiten.
Waarom het bijzonder is
De combinatie van vulkanische oorsprong, uitzonderlijke diepte, goed bewaarde kraterstructuur en recreatieve mogelijkheden maakt het Pulvermaar uniek. Het wordt vaak beschouwd als een van de mooiste en meest karakteristieke maarkraters van de Vulkaaneifel.
Weinfeldermaar
Weinfelder Maar
Het Weinfelder Maar is een vulkanisch kratermeer in de Vulkaaneifel, ongeveer twee kilometer ten zuidoosten van Daun in Rijnland-Palts, Duitsland. Het behoort tot de drie beroemde Dauner Maare en staat bekend om zijn ongerepte natuur, geologische betekenis en de karakteristieke kapel aan de oever.
Ontstaan en geologie
Het Weinfelder Maar ontstond door een explosieve vulkanische stoomuitbarsting tijdens de laatste ijstijd, ongeveer 20.000 tot 30.000 jaar geleden. Het ligt op circa 487 meter boven zeeniveau, is ongeveer 51 meter diep en geldt als het hoogste én diepste van de drie Dauner Maare. Het meer is een beschermd natuurgebied waarin zwemmen en watersport niet zijn toegestaan, zodat de bijzondere flora en fauna behouden blijven.
Geschiedenis en legendes
Het meer draagt ook de naam Totenmaar ("Dodenmaar"). Die naam verwijst naar de historische begraafplaats en de Sint-Martinuskapel aan de noordelijke oever, het laatste overblijfsel van het middeleeuwse dorp Weinfeld dat in de 16e eeuw werd verlaten, waarschijnlijk als gevolg van de pest. Rond het meer bestaan verschillende sagen, waaronder het verhaal van een verzonken kasteel waarvan de contouren nog in het donkere water zouden zijn te zien.
Bezoek en beleving
Een wandelpad van ongeveer twee kilometer loopt rondom het meer en biedt uitzicht op het water, de beboste kraterrand en de historische kapel. Het Weinfelder Maar ligt bovendien aan bekende wandelroutes door de Vulkaaneifel, waardoor het een geliefde bestemming is voor wandelaars, natuurfotografen en liefhebbers van vulkanische landschappen. Parkeren is mogelijk langs de L64, onder meer bij het maar en op de Maarsattel tussen de Weinfelder en Schalkenmehrener Maare.
Nabijgelegen hoogtepunten
De omgeving maakt deel uit van de karakteristieke Dauner Maaren. Bezoekers combineren het Weinfelder Maar vaak met de andere kratermeren of een beklimming van de Dronketurm, een uitkijktoren op de Mäuseberg die een panoramisch uitzicht biedt over het vulkanische landschap
Gemundermaar
Het Gemündener Maar is een vulkanisch kratermeer in de Vulkaaneifel, vlak bij . Het is het noordelijkste en kleinste van de drie beroemde Dauner Maare en staat bekend om zijn heldere water, bosrijke omgeving en combinatie van natuurbeleving, wandelen en recreatie.
Ontstaan en landschap
Het meer ontstond ongeveer 30.000 jaar geleden door een freatomagmatische uitbarsting, waarbij opstijgend magma in contact kwam met grondwater en een explosieve stoomexplosie veroorzaakte. Het huidige meer is ongeveer 325 meter lang, 300 meter breed, heeft een oppervlakte van circa 7,2 hectare en bereikt een maximale diepte van ongeveer 38 meter. Rondom het maar ligt een beschermd natuurgebied met karakteristieke vulkanische gesteenten uit de Eifel.
Beleving
Het Gemündener Maar onderscheidt zich doordat een deel van het meer als natuurbad wordt gebruikt. Tijdens het badseizoen zijn er onder meer een zwemzone, springtorens, een ondiep bad voor kinderen en voorzieningen voor bezoekers. Om de kwetsbare natuur te beschermen zijn activiteiten zoals stand-up paddling en opblaasboten niet toegestaan.
Wandelen en uitzicht
Een wandelpad loopt rondom het meer en sluit aan op langere routes door de Vulkaaneifel, waaronder delen van de Eifelsteig. Een van de bekendste uitzichtpunten is de Dronketurm, vanwaar zowel het Gemündener Maar als het nabijgelegen Weinfelder Maar goed zichtbaar zijn.
Betekenis
Het Gemündener Maar maakt deel uit van het karakteristieke vulkanische landschap van de Eifel en vormt samen met de andere Dauner Maare een van de bekendste geologische attracties van de regio. De combinatie van wetenschappelijke waarde, natuurbescherming en recreatiemogelijkheden maakt het tot een populaire bestemming voor wandelaars, natuurliefhebbers en zwemmers.
Schalkenmehrener Maar
Het Schalkenmehrener Maar is een vulkanisch kratermeer in de Vulkaaneifel, direct bij Schalkenmehren in de Duitse deelstaat Rijnland-Palts. Het is het grootste van de drie Dauner Maare en staat bekend om zijn combinatie van geologie, natuur, wandelen en recreatief zwemmen.
Ontstaan en landschap
Het meer is een dubbelmaar: het westelijke deel is een met water gevuld kratermeer, terwijl het oostelijke deel een droog maar met moeras- en veenvegetatie vormt. Het ontstond door krachtige vulkanische stoomexplosies tijdens de laatste ijstijd. De krater heeft een diameter van ongeveer 1,1 kilometer, terwijl het meer zelf circa 22 hectare groot en tot 21 meter diep is.
Bezoek en recreatie
Het Schalkenmehrener Maar is een van de weinige Maare in de Eifel waar zwemmen is toegestaan. Aan de oever ligt een natuurzwembad met ligweide, kleuterbad, duikplank, waterglijbaan, kleedruimtes en een kiosk. Roeiboten en waterfietsen zijn beschikbaar, maar SUP-boards en andere particuliere vaartuigen zijn vanwege natuurbescherming niet toegestaan.
Natuur en wandelen
Een wandelpad loopt rondom het meer en sluit aan op routes door de Vulkaaneifel, waaronder verbindingen met de andere Dauner Maare. Langs de oevers en op de hellingen groeien riet, waterlelies, orchideeënachtige graslanden en andere plantensoorten, terwijl het oostelijke moerasgebied een belangrijk leefgebied vormt voor vogels en insecten.
Waarom het bijzonder is
Het Schalkenmehrener Maar onderscheidt zich doordat het geologie, natuur en recreatie op één locatie samenbrengt. Bezoekers kunnen een vulkanisch landschap verkennen, rond het meer wandelen en – in tegenstelling tot veel andere beschermde kratermeren – tijdens het badseizoen ook zwemmen in het heldere water.
Meerfelder Maar
Het Meerfelder Maar is een vulkanisch maar (kratermeer) in de Vulkaaneifel, vlak bij het dorp in . Het behoort tot de grootste maarkraters van de Eifel en is internationaal bekend vanwege zijn geologische en klimaatwetenschappelijke betekenis, naast zijn waarde als natuur- en recreatiegebied.
Ontstaan en geologie
Het Meerfelder Maar ontstond ongeveer 80.000 jaar geleden door een krachtige freatomagmatische eruptie: opstijgend magma kwam in contact met grondwater, waardoor een explosie een grote krater vormde. Slechts een deel van die circa 1,7 kilometer brede krater is tegenwoordig met water gevuld; de rest bestaat uit moerassen, graslanden en het dorp Meerfeld.
Wetenschappelijke betekenis
De opeenvolgende sedimentlagen op de bodem van het meer vormen een uitzonderlijk archief van het klimaatverleden. Lange boorkernen documenteren tienduizenden jaren aan milieu- en klimaatschommelingen, waardoor het Meerfelder Maar een belangrijke onderzoekslocatie is voor geologen en paleoklimatologen. In 2008 werd het bovendien aangewezen als een regionale referentielocatie voor de grens tussen het Pleistoceen en het Holoceen.
Natuur en bezoek
Het gebied is beschermd als natuurreservaat en bestaat uit rietvelden, natte graslanden en moeraszones die leefgebied bieden aan uiteenlopende vogel-, vis- en plantensoorten. Wandelroutes lopen rondom het meer, terwijl de uitkijktoren Landesblick een panoramisch uitzicht biedt over de volledige krater. Door de combinatie van vulkanische landschappen, rustige natuur en goede wandelmogelijkheden is het een van de bekendste bestemmingen in de Vulkaaneifel.
Ligging en context
Het Meerfelder Maar maakt deel uit van de , een gebied met tientallen vulkanische verschijnselen zoals maars, lavakoepels en minerale bronnen. Het meer ligt bovendien aan de Duitse Vulkanenroute en vormt een goed vertrekpunt om andere vulkanische landschappen in de Eifel te verkennen.
Mosbrucher Weiher
De Mosbrucher Weiher is een voormalig vulkanisch maar (explosiekrater) bij het dorp , in de Duitse Vulkaaneifel. Tegenwoordig is het grotendeels verland tot een waardevol moeras- en veengebied en vormt het een van de opvallendste geologische landschappen van de regio.
Ontstaan
Ongeveer 11.000 jaar geleden ontstond de krater door een vulkanische uitbarsting. Na de uitbarsting vulde de kom zich met water, maar doordat het meer ondiep was, slibde het in de loop van duizenden jaren dicht en veranderde geleidelijk in een hoogveen. Met een bovenrand van ongeveer 1,3 kilometer is het Mosbrucher Maar het derde grootste maar van de West-Eifel.
Geschiedenis
Het landschap is door de eeuwen heen meerdere keren aangepast. In de Romeinse tijd werd het water opgestuwd om een visvijver te creëren. In 1838 werd een groot deel drooggelegd voor landbouw, terwijl het oostelijke deel zijn moerasachtige karakter behield. In de twintigste eeuw werd er veen gewonnen voor brandstof; die winning stopte in de jaren 1950.
Natuur en bescherming
Het gebied maakt deel uit van het natuurreservaat Hochkelberg mit Mosbrucher Weiher en beschermt een zeldzaam ecosysteem met veenmos, moerasvegetatie en leefgebieden voor bijzondere planten- en diersoorten. Om de kwetsbare bodem te beschermen lopen bezoekers over aangelegde vlonders en wandelpaden. Herstelprojecten zijn gericht op het behouden en herstellen van het natuurlijke veenlandschap.
Bezoek
De Mosbrucher Weiher ligt aan de voet van de voormalige vulkaan Hochkelberg en is populair bij wandelaars en liefhebbers van geologie. In tegenstelling tot de met water gevulde Eifelmaaren biedt deze locatie vooral een inkijk in hoe een vulkanisch kratermeer zich over duizenden jaren ontwikkelt tot een moeras- en veengebied.